Rijssense Psalmen

1.
Dàt toch beskeed kuemp van de HEARE
at t bange wort, en voort
de naam van Jakobs God geneareg
oew Henkomn is in nood.
Moch t wean; oet t haejleg Hof, zoo hooge,
oet Sions teampelzaale,
zal Hee oe helpn en zut Zinn ooge
op all oew’ offers daale.
2.
Neamp Hee oew’ offers an met wille –
Hee keant toch oew gemood –
dan wort et in oew hatte stille;
wa-j doon weelt maakt Hee good.
Viej zingt et oet, want Hee, de HEARE
zet oe op vrieje veute.
Heft vaandels op, Gods Naam tot eare,
Hee Zelf kuemp oe temeute.
3.
Non weet ik Oew gezalfde vaejleg.
De Heare zal um huern
vanoet de heemel, hoog’ en haejleg,
en Hee zal biejstaand stuern.
Dan mag de viejaand helleg haejstern
met striedwaangns en met peare;
zee zùet tamee de taane knaejstern
in t stof vuur oonzen HEARE.
4.
Víej spràkt met eene tong’ en taale:
De HEARE, Hee is God!
De viejaann valt vuuroawer, daale,
God hef ze vot estot.
Víej staot rechop en oawereande;
God maakt t vuur ons terechte.
Redt oonzen koonek oet elleande
en huer non noar oew’ knechte!

Deze psalm was een puzzel om te leggen, een breinkraker zogezegd. Om te beginnen de ongelijke regels; in de eerste helft van ieder couplet een negen- lettergrepige regel, gevolgd door een 6-lettergrepige regel. Je ziet dit vaker in de psalmen. Daarnaast is het een psalm waarvan de aanhef geschreven is in de wensende vorm (Dat JAHWE/de HEARE u verhore; Moge de HEARE u verhoren). Ik heb beide vormen gehanteerd; zowel “dat toch” (Dàt toch) en “moge” (Moch t wean – te vertalen als: mocht het (zoo) zijn/wezen). De vorm “Moch t wean” heb ik gekozen om de psalmregels een goed zingbaar vervolg te geven.
Zoals ik hierboven al aangaf, was het geen gemakkelijke psalm om te berijmen, alsof het Rijssens dialect zich maar met moeite wilde voegen in de melodie en versregels van deze psalm. Ik denk dat dit iets is waar iedere berijmer tegen aanloopt; sommige psalmen zijn een feest om te berijmen en andere moeten als een halsstarrige ezel gemuilkorfd worden…

Teampel en elleande…
In deze psalm heb ik twee woorden gebruikt die ik tot nu altijd gemeden heb nl. “teampel”en “elleande”. Misschien typerend voor deze weerbarstige psalm dat ik deze woorden uit het onderste en achterste laatje gebruikt heb…

Striedwaangns en peare…
Het is aardig om te lezen hoe Datheen strijdwagens en paarden heeft berijmd:

Onz’ vijanden staan zeer vast gebouwd
Op wagen en op peerd;
Maar op Gods kracht hebben wij vertrouwd,
In ’t lijden dat ons deert..

Met het woord “peerd” komt hij dicht in de buurt van het Rijssense “peard”. Ik noemde al eerder de charme van Datheen en ik blijf het volhouden!
Hier moet ik een aantekening maken bij het meervoud van “paarden”; dat is “peare”. Want het woord voor “peer” is in het dialect ook “peare” en dat kan verwarrend zijn. Om het op rij te zetten:

Paard/paarden = peard/peare
Peer/peren = peare/pearn

Om verwarring te voorkomen zou ik “pearde” kunnen noteren, maar dit moet wel uitgesproken worden als “peare”. Voorlopig laat ik het zo staan.

Laat ik tot slot de Afrikaanse versie van paard en wagens weergeven, ook verfrissend om te lezen:

Daar is wat op hul strydwaens roem,
op oorlogsperde trots;
ons sal roem op die HERE ons God,
ons toeverlaat en rots.
Hul almal het inmekaargesak,
geval en voor ons geswig;
maar ons, óns het kragvol opgestaan
en só ons weer opgerig.

En dat voelt als Datheen in het Afrikaans. Met een regel om in te lijsten: “Hul almal het inmekaargesak”!!