Rijssense Psalmen

1.
Kom, HEARE, vuur miej in t gewear,
t viejaandeg distern dut miej zear.
Kom met Oew skeeld en houw ze daale,
rop oet de voele tong’ en taale.
Iej kùent ze vuur Oewn mach doon beewn,
met spear en biele ofjach geewn.
Bangt oe mer neet, want Ik zeg tot
oew’ zeele: Ik, Ik zin oewn God.
2.
Maak Iej ze toch van skaamte rood
et volk dàt fàel is op minn dood.
Iej, griept ze an en jaagnt ze vlugge
met ska en skaande vear terugge.
Maak toch dee leu dee’t teegn miej zeent
as kaf dàt votweejt op de weend.
Loat toch Oewn Engel, God, met krach
ze votjaagn in nen duustren nach.
3.
Loat ze toch stroekeln op ùer pad
en maak ùer weage stael en glad.
Kom met Oewn Engel miej temeute,
want zee spannt nettn vuur minne veute.
Zir ík oonskeuldeg – zée greawt laf
ne koele deepe as et graf.
Zee weet et neet: God lùt ze skrikkn,
zee loopt tamee zelf in de strikkn.
4.
Met hatt’ en zeele zing ik bliej,
Hee is de HEARE, Hee maakt vriej.
Vanoet min binnste roop ik: HEARE,
Wee is as Oe, good en geneareg!
Want t meanske dàt alns missen mut
redt Hee van t volk dàt lellek dut.
Iej redt de oarmen van t geweeld
van leu dee’t griept noar goold en geeld.
5.
Stoat umm miej hen vaalse getuugn,
dan dwingt ze miej vuur ùer te buugn.
Wat rech is maakt ze krom en krange,
ze pakt miej an en maakt miej bange.
Mer toew zee zeek warn, t lief ebrùkn,
heb ík et rouwkleed an etrùkn.
Ook àtn en dreenkn nùm ik neet an,
ik bidn vuur ùer, vedan, vedan…
6.
Zee warn vuur miej zoo as nen bruer
of noaber; k gung vuur ùer duur t vuer.
Ik leupe krom, in t zwat, ik zwoarven
in t roone, of ne moo gung stoarven.
Mer toew ik vùl, duur troan vebleend,
veknùttern zee zik umm t vedreet.
Zee met z’n alln, gemeen en wreed,
steunn vaals te lachen in min leed.
7.
Ik skuurn minn kleare – zée min lief
met wùere skùerper as een knief.
Zee knaejstern helleg met de taane
en maakn min leawn, minn ear‘ tot skaande.
Iej weet toch, Heare, Den’t alns zut
wat dàt gesaanter met miej dut.
Maak an en luster noar min skreewn
en woart miej vuur dee weelde leewn!
8.
Iej redn, o HEARE, in de nood
minn bange zeele van de dood.
Ik zal Oewn Naam met psalmen priezen,
vuur al et volk Oe ear’ bewiezen.
Mer geewt dee measters in t bedreegn
de tied neet umm teegn miej te leegn.
Loat zee in t kwoad ginn wille hebn,
loat miej ùer knipoogn neet venemn.
9.
Van vrea heb zeeleu gin vestaand.
Zee haat de stille leu in t laand
en stoat ze liezem oet te lachen
met kùppe vol slimme gedachen.
Ze kiekt miej an en doot ùer moond
wied lùs en roopt: Ha ha, den blood!
Iej zeet et, HEARE! Zwieg Iej nog?
Kom miej temeute, help miej toch.
10.
Word wakker, HEARE, doo miej rech
en goa vuurop in dit gevech.
Vech toch vuur t rech, minn God en HEARE,
de rechzaak geet toch umm Oew’ eare!
Loat toch neet too, alns wat zee doot,
dàt zee in t hatte deankt: t Geet good.
Loat zee noojt zegn, dee weelde leewn:
Niks is tr van um oawer ‘bleewn.
11.
Zee veuln zik eers wal gruets en groot,
mer Iej, maak ze van skaamte rood.
Harn zee umm miej zoovùlle wille –
Iej, HEARE, maak ze stom en stille.
Zee gunn miej vùlle oongelukn;
loat ze toch zelf vol skaande bukn.
Zee meann zoo vear boawn miej te stoan,
Mer Iej – loat ze ten oonder goan.
12.
Dan juubelt t volk, want Hee dut rech,
Hee is de God Den’t an miej dech.
Van Oewe groothaejd zingt viej gearne;
an dissen lofzaank kuemp gin eande.
Zinn stemme kleenkt oet t heemels lech
en spràk van vrea vuur Zinnen knech!
k Wil dag an dag wal vuur Oe stoan,
zingn van Oew rech – Iej hebt t edoan!

Vers 13 (onberijmd): “… mijn gebed kwam telkens terug in mijn binnenste…”(HSV)

Dit is een wat lastig te vertalen tekst. Zie ook:
“…en mijn gebed keerde weder in mijn boezem… (SV)
“…was mijn innig gebed niet voor hen?…” (Gerhardt en van der Zeijde)
“mijn gebed ging in mijn boezem te keer/mijn gebed ging in mijn boezem om en om (5e druk 2005)… (Naardens Bijbel)
…en bleef mijn gebed onverhoord… (NBV)

In mijn berijming heb ik me vooral laten leiden door de tekst van de Naardense Bijbel (editie 2005). Vertaald: Ik bad voor hen, aldoor, aldoor… Ik heb ook bewust gekozen voor deze “vertaling” naar het Rijssens om even los te komen van de “geijkte” – voor de hand liggende – patronen waar je toch zo vaak niet aan kunt ontkomen. In iedere psalm probeer ik wel een keer af te wijken van het gangbare, misschien uit angst voor stoplapperij(?), maar ook om fris te blijven, alternatieven aan te boren binnen de beperkingen van het dialect.
Gezien de context lees ik deze tekst zodanig dat de dichter aldoor (vasthoudend) gebeden opzendt voor zijn “vrienden”, maar dat deze gebeden terugkeren in zijn boezem (SV/HSV) omdat ze niet verhoord worden (NBV).

Couplet 5 “Zee pakt miej an…”
“Anpakn” heeft meerdere betekenissen, waaronder “aanranden” (naar het leven staan). “Van het leven beroven…” (HSV) lees ik en dan is een term als “anpakn” op zijn plaats. In het woordenboek lees ik ook: “anraandn”. Dit voelt als een vertwentsing. “Anpakn” klinkt veel meer Riessens. Ook het dialexicon Twents (computerprogramma) geeft voor “aanranden” alleen “anpakn”.

Couplet 6 “veknùttern”
Ik vermoed een vrij onbekende Twentse/Rijssense uitdrukking, die ergens in mijn taalgeheugen toch is blijven hangen. Afgeleid van “verkneuteren”, inwendig plezier hebben om… In deze context heeft het de betekenis van “leedvermaak hebben om”, zoals het ook als betekenis kan hebben.

Couplet 7 “met wùere skùerper as een knief” (met woorden scherper als een mes).
Knief is een oud Twents/Rijssens woord voor mes (vergelijk met het Engelse “knife”).

Ik gebruik in deze psalm nogal wat oude Rijssense woorden zoals knief, knaejstern, veknùttern, anpakn, gesaanter. Het blijft een strijd: de hang naar het Rijssens zoals ik dat heb leren spreken, maar ook zoals de oudere generatie vóor mij het sprak – én tegelijkertijd de psalmen helder en duidelijk weer te geven, leesbaar en begrijpelijk voor de huidige (jongere) generatie. Overigens ben ik van mening dat er best wat moeite gedaan mag worden om te kunnen lezen wat er staat. Daar is het Rijssens dialect waardevol genoeg voor.